نام فارسی: عقاب دم سفید

نام علمی: Haliaeetus albicilla

نام انگلیسی: White tailed eagle

 

پیش زمینه

عقاب دم سفید که با نام های عقاب دریایی دم سفید و عقاب دریایی نیز شناخته میشود پرنده ی شکاری بزرگی از خانواده ی عقابیان است. این عقاب خویشاوند نزدیک عقاب سرسفید است اما تفاوت هایی نیز دارند.

مشخصات

عقاب دم سفید پرنده ی بسیار بزرگی است و قد آن به طور معمول 66 تا 94 سانتیمتر است و طول بالش 178 تا 245 سانتیمتر است. این طول بال به طور میانگین بعد از عقاب استلر بیشتر از دیگر عقاب هاست.
عقاب استلر در قد و وزن نیز بزرگتر از عقاب دم سفید است. عقاب سر سفید در اندازه شبیه عقاب دم سفید بوده اما با بال های کوتاه تر و دم بلند تر وقد بلند تر.
وزن عقاب های دم سفید ماده 4 تا 6/9 و نر ها 3/1 تا 5/4 است. برای این عقاب وزن 7/5 کیلوگرم نیز در اسکاتلند به ثبت رسیده. و یک عقاب در گرینلند نیز 253 سانتیمتر طول بال داشته که ماده بوده است. قطر معمولی بال این پرندگان 55/2 تا 71/7 سانتیمتر است. و طول دمشان 25 تا 33 سانتیمتر بوده و مچ پای آن ها 9/2 تا 10/1 سانتیمتر است.
عقاب های ساکن گرینلند نسبت به عقاب های دم سفید مکان های دیگر بزرگترند.
این عقاب به طور میانگین چهارمین عقاب بزرگ و چهارمین عقاب سنگین وزن جهان است. این پرندگان دارای بال هایی بلند، سری بزرگ و منقاری بزرگ هستند.
عقاب های بالغ این گونه خاکستری متمایل به قهوه ای هستند به جز سر و گردنشان و دارای پر های پروازی سیاه و دم سفید میباشند، هم چنین منقار و پاهایشان زرد است. در پرندگان نابالغ دم و منقار تیره تر بوده و دمشان سفید است با قسمت هایی تیره.گاهی این عقاب ها بیش از 25 سال نیز عمر کرده اند به طور میانگین 21 سال.


پراکندگی 

این عقاب بزرگ در شمال آسیا (شمال ایران) و اروپا زندگی میکند. بیشترین جمعیت این عقاب در اروپا و نروژ است. جمعیت این عقاب ها در سال 2008میلادی تنها 9000 تا 11000 جفت بود. بیشترین سکونت این پرنده در شمال اروپا یعنی سیبری و شرق اسکاندیناوی بود. پرندگان ساکن روسیه به آلاسکا هم راه یافته اند. جمعیت دیگری از این عقاب نیز در جنوب غربی گرینلند و غرب ایسلند زندگی میکنند. گونه های بزرگتری از این پرنده در زمان گذشته وجود داشته است. امروزه اندازه ی شان تغییر کرده است. گونه های پیشین شبیه عقاب سر سفید بودند.


رژیم غذایی

رژیم غذایی عقاب دم سفید متنوع است و میتواند شامل ماهی ها، پرندگان و پستانداران باشد. مانند عقاب های ماهیگیر، سمور آبی، مرغان و باکلان ها.
اغلب منبع غذایی این عقاب در طول زمستان ماهی است.
مواد غذایی مورد نیاز این عقاب ها روزانه 500 تا 600 گرم است. این پرندگان میتوانند یک شکارچی قدرتمند نیز باشند. اگرچه از عقاب طلایی فعالیت کمتری دارند و معمولا" در رقابت مستقیم با آن ها بر سر غذا شکست میخورند اما دستگاه گوارش کارآمدتری دارند که باعث میشود با غذای کم راحت تر زندگی کنند و تراکم جمعیتی بالایی داشته باشند. عملا" عقاب های دم سفید هر ماهی ای را که در نزدیکی سطح آب باشد شکار میکنند. گاهی اوقات نیز اگر فرصت بیابند، به پرندگان روی زمین نیز نظیر قو ها و غاز ها و مرغان حمله میبرند.
هنگامی که بخواهند پرندگان روی آب را شکار کنند آن قدر به آن نزدیک میشوند که پرنده مجبور میشود بار ها در آب شیرجه بزند و هنگامی که خسته شد عقاب او را میکشد. هنگامی که پرنده های بزرگ نظیر قو ها را میکشند به دلیل سنگین وزنی آن ها پرنده را در امتداد سطح آب به سوی ساحل میکشند و سپس او را میخورند.

لانه و تولید مثل

عقاب دم سفید در 4 یا 5 سالگی بالغ میشود با جفت خود تمام عمر زندگی میکند و در صورت مرگ یک عقاب، عقابی دیگر سریعا" جایگزین میشود.
پیوند هنگامی شکل میگیرد که محدوده ی قلمروی عقاب کاملا" تعیین شده باشد. جفت گیری این پرندگان از دیدنی های حیات وحش است. پنجه های شان را در هوا به هم قفل میکنند و سیصد وشصت درجه میچرخند. لانه ی آن ها معمولا" بر روی درخت ها و صخره های ساحلی ساخته میشود و گاهی برای دهه ها مورد استفاده  نسل های بعد قرار میگیرد. برای مثال یک لانه ی عقاب دم سفید در ایسلند بیش از 150 سال مورد استفاده قرار گرفته بود. قلمروی آن ها معمولا" 30 تا 70 کیلومتر است. لانه ی شان عموما" در مکان های ساحلی است. گاهی اوقات ممکن است از طریق دریاچه ها و رود ها به داخل شهر ها نفوذ کند. قلمروی این عقاب ها گاهی ممکن است با قلمروی عقاب های طلایی تداخل پیدا کند و باعث رقابت بینشان شود. هرچند عقاب های طلایی معمولا" در کوه ها و عقاب های دم سفید در ساحل دریا زندگی میکنند. عقاب های دم سفید در سال حدود سه تخم میگذارند و به مدت 38 روز هم نر و هم ماده از تخم ها مراقبت میکنند. پس از این که جوجه ها از تخم در آمدند با هم سازگار میشوند. هر چند اولین جوجه که بزرگتر است بیشترین غذا را میخورد. جوجه ها پنج تا شش هفته غذا میخورند، یازده تا دوازده هفته در مجاورت خانه میمانند و شش تا ده هفته وابسته به والدین خود هستند. 

وضعیت حفاظت

عقاب های دم سفید در ابتدای هرم غذایی قرار دارند به همین دلیل نسبت به آلاینده های محیط زیست حساس ترند. هم چنین آن ها به شدت مورد اذیت و آزار چوپان ها قرار میگیرند زیرا آن ها این عقاب را تهدیدی برای دام های شان میدانند.
در طول سال های 1800 تا 1970 عقاب های دم سفید کاهش جمعیت چشمگیری در کشور های اروپایی داشتند  و در بسیاری از مناطق غربی، جنوبی و مرکزی اروپا منقرض شدند. در حالی که بیشترین جمعیت این عقاب ها در آلمان، لهستان، نروژ و ایسلند بودند. اقدامات حفاظتی از نسل این عقاب هنوز هم در بسیاری از محدوده های اروپایی وجود دارد و منجر به بهبود جمعیت این پرندگان شده است.
از سال 1980 به بعد جمعیت این عقاب ها در حال افزایش به سمت غرب اروپا است.
پرورش سنتی نیز در بعضی مناطق نظیر ایرلند و انگلستان کمک بزرگی کرده است.
تهدید نسل این عقاب هنوز هم باقی است به ویژه در اسکاتلند به دلیل آزار و اذیت های غیر قانونی و دزدیدن تخم این پرندگان. در اسکاتلند به این عقاب             (عقاب چشم روشن) و در ایرلند مارا ( عقاب دریایی) میگویند.




در عکس بالا دو عقاب سمت چپ دم سفید و عقاب سمت راست استلر است.